یلی 91 – 90 تنظیم کننده: آرزو رشیدی     درس ششم   ضرور ت تشکیل حکومت اسلامی پس از رسول (ص) ضرور ت تشکیل حکومت اسلامی توسط رسول (ص) 1- رسول (ص) حکومت اسلامی تشکیل داد تا احکام اجتماعی اسلام را اجرا کند . 2- رسول (ص) حکومت اسلامی تشکیل داد تا نماز و زکات را برپا نماید. 3- رسول (ص) حکومت اسلامی تشکیل داد تا اداره جامعه را بدست گیرد و میان مسلمانان حکم کند .   1- چون دین اسلام آخرین و جاودانه ترین دین می باشد و مختص زمان پیامبر (ص) نیست . 2- عده ای که مانعین زکات بودند دلیل کارشان را اختصاص دادن حکومت اسلامی را به زمان پیامبر (ص) می دانستند .   مزایای تشکیل حکومت اسلامی                 1- تشکیل حکومت اسلامی موجب عزت و سربلندی مسلمانان می شود .                 2-  تشکیل حکومت اسلامی موجب عدم نفوذ بیگانگان به سرزمین های اسلامی می شود . – اجرای عدالت و حق - امر به معروف و نهی از منکر - کمک به مستضعفان - دفاع از سرزمین های اسلام -اجرای احکام قضایی– سیاسی- اقتصادی                  3- تشکیل حکومت اسلامی موجب تحقق اهداف متعالی اسلامی چون                                                                                                                                                                                                                                                                                                 احساس نیاز به قانون 1- چون انسان اجتماعی زندگی می کند برای همیاری و تعاون نیازمند قانون است . 2- منفعت طلبی برخی از انسان ها موجب تجاوز به حق دیگران می باشد پس باید قانون وجود داشته باشد .   اجرای قانون به تنهایی کفایت نمی کند زیرا : 1- چون عده ای از ظالمان هرگاه پیروی از قانون را خلاف منافعشان ببینند از آن سرپیچی می کنند. 2- بعضی اوقات ترس از مجازات سبب می شود که افرادی تربیت  و آراسته نشده به زیور اخلاق مجبوراً از قانون پیروی کنند . 3- بعضی اوقات عده ای از ظالمان که صاحب نفوذ و قدرت هستند قانون را به نفع خود عوض می کنند .   قوانینی ضامن اجرای عدالت است که              از جانب خداوند باشد و قابل اجرا است .  زیرا :      -  خداوند در وضع قانون هیچ منفعتی برای خود ندارد .       - انسان ها در اجرای قوانین در مقابل خدا ، خود را مسئول می دانند . و به پاداش و مجازات آن توجه می کنند . ظهور مسائل جدیدی چون :   - امور سیاسی – اقتصادی – فرهنگی -         بانکداری – نحوه استفاده از اینترنت -       خرید و فروش عضو – پیوند اعضاء             موجب ضرورت تشکیل حکومت -       ارتباط با کشورهای مختلف                        اسلامی در جهان امروز شده است -       ارتباط با سازمان بین الملل خلافت : جانشینی امامت : رهبری خلیفه : کسی که پس از رسول خدا (ص) عهده دار حکومت اسلامی می شود . خلیفه وظیفه دارد که احکام اسلامی را اجرا کند . مردم وظیفه دارند که از او اطاعت کنند .   o        مسلمان و مؤمن : چون غیر مسلمان و غیر مؤمن اجازه حکومت بر مسلمان را ندارد . o       مرد : چون خلافت کار پرخطری است خداوند کارهای سخت و پرخطر را از عهده زنان خارج کرده است . o       عاقل و بالغ : چون در غیر اینصورت قدرت انجام چنین کاری را ندارد . o       شروط لازم برای خلیفه یا امام   آگاه : تا بتواند با قدرت اجتهاد و استنباط احکام دین مطابق با قرآن و سنت در رابطه با مسائل جدید برای مسلمانان جوابگو باشد . o       عادل : باید آراسته به فضائل و بری از رذائل باشد تا بتواند عدالت اجرا کند . o       کفایت : باید قدرت اداره کردن امورات سخت حکومت را داشته باشد . o       سلامت : باید سالم باشد تا بتواند وظایف و مسئولیت های خود را به خوبی انجام دهد .   تکالیف خلیفه               1- اقامه اسلام 2- اداره امور حکومت در چهارچوب اسلام خصوصیات خلیفه برای انجام تکالیف 1-  با اهل نظر و علم مشورت کند و از نظرهایشان استفاده نماید . 2- در میان مردم و مانند مردم زندگی کند . 3- مراقب زیردستان خود باشد و برکارشان نظارت داشته باشد .   راه انتخاب خلیفه     1- از طرف مردم 2- از طرف خبرگان مردم نکته : در غیر این دو صورت اگر خلیفه انتخاب نشود حالت پادشاهی و دیکتاتوری به خود می گیرد .     شورا لغوی اصطلاحی بر وزن فُعلی اسم مصدر از تشاور از ریشه شور به معنای عسل برداشت عسل از محل آن است مشورت کردن اظهار نظر کردن ابراز عقیده در کار است درس هفتم               -       تا لیاقت را در وجودشان بنمایاند اصل مشورت: یکی از اصول مهم حکومت اسلامی است- سوره شورا نیز در مورد موضوع مشورت می باشد. -       تا بتوانند بعد از رسول (ص) حکومت را اداره کنند رسول اکرم (ص) مومنان را کرامات بخشید   مشورت رسول (ص) با مسلمانان - در امر تشریع و احکام اسلامی نبود - در اجرای برخی از کارها چون نحوه مبارزه با مشرکان بود (مثال) در جنگ خندق با مسلمانان مشورت نمود - ثابت و تغییر ناپذیر است         - از نظر ظاهر پیوسته توسط اهل بصیرت دگرگون می شود . اصل شورا عموم مسلمانان و مومنان هستند .   عضو شورا     روش های اجرای شورا   - یا همه مردم در انتخابات شرکت می کنند   -  یا افراد مسن و مومن و صادق به عنوان نماینده از طرف خود انتخاب می کنند. مهمترین مسائل حکومت ← تعیین خلیفه مهمترین انتخاب مردم ← انتخاب خلیفه پایه های حکومت اسلامی ← بر پذیرش مردم استوار است حکومت دمکراتیک ← حکومتی که در آن خواست اکثریت مردم تعیین کننده حاکم اسلامی است.   ویژگی های حکومت دمکراتیک امروزه   - حکومت اقلیت ثروتمندان و سرمایه داران بر اکثر مردم   - سرمایه داران با نفوذ در ارکان حکومت نظر مردم را جلب نموده   - سرمایه داران با نفوذ در ارکان حکومت آرای خود را بدست می آورند.   ویژگی های حکومت دمکراتیک اسلامی    - خواست اکثریت مردم تعیین کننده حاکم اسلامی است - مبنای نظام اسلامی بر اساس قانون الهی است   - برقراری عدالت اجتماعی، ارزش های اخلاقی اسلام، مهیا کردن زمینه های رشد و تعالی     اهداف دمکراتیک های رایج در جهان -  برآورده کردن خواسته های دنیوی مردم - بی اعتنایی و مخالفت با ارزش های الهی     رابطه مردم با خليفه - مردم براي تداوم نظام اسلامي بايد تلاش مستمر داشته باشند   - انجام امر به معروف و نهي از منكر   - ناصح و مشاوي دلسوز براي خليفه و كارگزاران باشند   - با تذكرات دلسوزانه به کارگزاران آنان را در امر حكومت داري ياري نمايند         - نسبت به همه مردم مهربان باشد   - ظالم نباشد   - با افراد شجاع و مسلمانان مشورت كند رابطه خليفه با مردم - رضايت عمومي را بر رضايت خواص ترجيح دهد   - حامي طبقه محروم و مظلوم جامعه باشد   - در مقابل مظلومان متواضع باشد   - در اجراي قوانين الهي قاطع باشد و تحت تاثير قرار نگيرد     استقلال سياسي در حكومت اسلامي - به هيچ حكومتي اجازه دخالت ندهد - با كشورهايي كه عدالت را رعايت مي كنند ارتباط برقرار كند   - با كشورهاي مستبد و زورگو قطع ارتباط كند                 خليفه مورد قبول مردم باشد - خليفه مي تواند برنامه هاي خود را اجرا كند اگر - مردم را در جهت اجراي برنامه هايش تشويق كند - حكومت به سمت ديكتاتوري و استبداد حركت مي كند       خليفه مورد قبول مردم نباشد - در مواقع سخت مردم از خليفه پشتيباني نمي كنند           خلفاء القاب خلفاء مدت خلافت خلفاء درس هشتم مدت زندگي خلفاء احاديث نقل شده از خلفاء حضرت ابوبكر (رض) صديق (بسيار راستگو) دو سال و سه ماه 3/2 63 سال با مرگ طبيعي فوت نمود 142 حضرت عمر (رض) فاروق (جدا كننده حق از باطل) ده سال و شش ماه 6/10 63 سال توسط ابولؤلؤ به شهادت رسيد 539 حضرت عثمان (رض) ذي النورين (صاحب دو نور) دوازده سال 12 84 سال توسط شورشيان به شهادت رسید 146 حضرت علي (رض) اسدالله (بسيار شجاع) چهار سال و نه ماه 9/4 63 سال توسط ابن ملجم مرادي به شهادت رسيد 586   - اولين خليفه     - لقب، صديق       -  قبيله، بني تميم     ويژگي هاي حضرت ابوبكر (رض) - نسبش، در مره به پيامبر (ص) مي رسد       - پدرش، ابوقحافه       - مادرش، ام الخير       - خودش- پدرش- پسرش و نوه اش از اصحاب رسول (ص) بوده اند       - حديث رسول درباره ايشان: انت عتيق من النار (تو از آتش جهنم مصون هستي)       فضائل حضرت ابوبكر (رض)   - نيكوكاري- كمك به فقيران- هديه ثروتش به اسلام- آزادي بردگاني چون بلال حبشي     - اولين مرد بزرگسالي كه به پيامبر (ص) ايمان آورد. - اولين زن حضرت خديجه كه به پيامبر (ص) ايمان آورد.  - اولين نوجوان حضرت علي(رض) كه به پيامبر (ص) ايمان آورد.       - يگانه رفيق پيامبر در هجرت از مكه به مدينه (سوره توبه آيه 40) - بسيار متواضع و نسبت به خواهش هاي دنيا بي اعتنا و نسبت به اجراي احكام شرعي شجاع بود         - دستور به جمع آوري قرآن پس از به شهادت رسيدن هفتادتن از حافظان قرآن در جنگ با مسیلمه بن كذاب     اقدامات حضرت ابوبكر (رض) - تجهيز سپاه اُسامه بن زيد به سرزمين روم كه توسط رسول (ص) در زمان حياتش آماده حركت بودند.       - مبارزه با مرتدين- مشركين- منافقين و كساني كه ادعاي پيامبري مي كردند       - توسعه ي سرزمين هاي اسلامي توسط خالد بن وليد به عراق و شام و روم       - مبارزه با مانعين زكات و پس گرفتن حق فقيران و مستمندان از آنان.             ویژگی های حضرت ابوبكر (رض) - دومین خلیفه - لقبش ، فاروق     - كنيه اش، ابوحفص       - نسبش، در كعب بن لوي به پيامبر مي رسد. - دعاي پيامبر در حق حضرت عمر مستجاب شد و مسلمان گرديد.  - علني شدن طواف كعبه بعد از مسلمان شدن حضرت عمر (رض)                               - شجاع     - صريح اللهجه       - عادل       - متواضع     فضائل حضرت عمر (رض) - مورد اعتماد       - جزء افراد برجسته در نوشتن كتاب قرآن       - نسبت به زورگويان سخت گير       - رعايت حقوق مردم هنگام فتح سرزمين هايشان             تقسيم قلمرو پهناور اسلام به 23 ايالت و انتخاب بهترين افراد براي اداره آن     - تاسيس سازمان پليس كه در شب حافظ نظم و در روز مامور اجراي احکام اسلامي باشند.       - تاسيس سازمان گمرك براي گرفتن 10% حقوق گمركي از تجار خارجي     اقدامات حضرت عمر (رض) - تاسيس دبيرخانه براي ثبت و رسيدگي به امور بيت المال       - تعيين تاريخ اسلام بر مبناي هجرت رسول (ص) از مكه به مدينه       -گسترش قلمرو اسلامي به سرزمين هاي ايران و روم شرقي و آزاد كردن مردم اين سرزمين ها       - اجراي عدالت در قلمرو وسيع اسلامي و مبارزه با ستمگران             نحوه به شهادت رسيدن حضرت عمر - هنگامي كه مي خواست كه نماز صبح را به امامت براي مسلمانان بخواند     - توسط ابولولو (فيروز) غلام مغيره بن شعبه مورد حمله قرار گرفت و به درجه شهادت رسید .       - سرانجام سيزده نفر از مسلمانان مجروح شده و سه نفر به درجه شهادت رسيدند                 ويژگي هاي حضرت عثمان (رض) - سومين خليفه،كه با انتخاب شورای تعيين شده از طرف حضرت عمر(رض)به خلافت رسيد     - نسبش به عبد مناف مي رسد     - از سابقين در اسلام     - اعطاي اموال خود به اسلام     - لقب ذي النورين به جهت اينكه همسر دو دختر رسول اكرم (ص) «رقيه» و «ام كلثوم» بوده است .     - سفير پيامبر در صلح حديبيه             فضائل حضرت عثمان (رض) خوش قيافه- زيبا- با شرم و حيا     - شبيه به حضرت محمد (ص)     - بخشنده و سخاوتمند     - مهربان و صاحب فضايل انساني      - تاجر پيشه و ثروتمند     - در سه مرحله ثروتش را هديه نمود - تجهيز سپاهيان در جنگ تبوك -  خريداري چاه آب رومه و هديه به مسلمانان - توزيع گندم هاي خود ما بين فقراي مدينه در يك سال قحطي     - نوشتن نامه هاي رسول (ص)     - گسترش سرزمين هاي اسلامي به شمال خاك ايران – شمال آفريقا- نزديكي اقيانوس اطلس       نحوه به شهادت رسيدن حضرت عثمان (رض)   - طغيانگران چهل شبانه روز خانه حضرت عثمان (رض) را محاصره نمودند     -  حضرت علي و چند تن از فرزندانش به منظور دفاع از آن حضرت از ايشان محافظت مي نمودند.     - در اثر حمله شورشيان صورت حضرت حسن (رض) و سر قنبر غلام حضرت علي(رض) شكسته شد.     - سرانجام شورشيان وارد خانه شدند و حضرت عثمان كه در حال قرآن خواندن بود با زدن ضربه اي بر سرش به شهادت رساندند.                 ويژگي هاي حضرت علي (رض) - چهارمين خليفه     - لقبش اسدالله     - كنيه اش، ابولحسن و ابوتراب     - مادرش فاطمه     - پسر عمو و داماد پيامبر(ص)     تحت سرپرستي پيامبر (ص) پرورش یافته است .     - هنگام ابلاغ رسالت پيامبر(ص) در كنار ايشان حضور داشته است     اولين نوجوان كه به دين اسلام مشرف شد             فضائل حضرت علي (ص) - در شب هجرت پيامبر از مكه به مدينه در بستر پيامبر (ص) خوابيد تا مشركان متوجه خروج پيامبر (ص) نشوند     - در جنگ بدر بر وليدبن عتبه پيروز شد     - در جنگ خندق بر عمر و بن عبدود پيروز شد     - در جنگ خيبر قلعه خيبر را فتح كرد و يهوديان را شكست داد     زندگي شخصي حضرت علي (رض) - در 25 سالگي ازدواج نمود                                                                 2 فرزند پسر؛حضرت حسن (رض)، حضرت حسين (رض) 2 فرزند دختر   (زينب- ام كلثوم) - ثمره ازدواج حضرت علی (رض) با حضرت فاطمه                           نحوه به خلافت رسيدن حضرت علي(رض) - پس از شهادت حضرت عثمان (رض) مردم انصار و مهاجر اجتماع نموده و به حضرت علي (رض) پيشنهاد بيعت دادند     - ايشان از پذيرش مقام خلافت خودداري نمود.     - سرانجام با پافشاري مسلمانان خلافت را قبول نمود        نحوه حكومت داري                      حضرت علي (رض) - در اولين خطبه روش خود را معين نمود.     - دفاع از اموال عمومي     - برقراري مساوات       نحوه شهيد شدن حضرت علي (رض) - گروهي شروع به فتنه انگيزي كردند     - بسياري از گروه هاي فتنه گر چون خوارج را سرکوب نمود     - در هنگام اداي نماز صبح توسط ابن ملجم مرادي به درجه شهادت رسید .       فضائل حضرت علي (رض) - بسيار شجاع و در بسياري از جنگ ها موجب پيروزي اسلام مي گرديد.     - مسلط به علوم اسلامي و معارف الهي بود كتاب نهج البلاغه نشان دهنده علمش مي باشد.     - بسيار فصيح و بليغ بود كتاب نهج البلاغه نشان دهنده اين اوصاف است.     - بسيار با تقوي بود و اين اوصاف را در ميان واليان و فرمانداران رواج مي داد.     - بسيار عادل بود و در اجراي احكام سخت گير بودند       اقدامات حضرت علي (رض) - مبارزه با فتنه ها و آشوب هاي داخلي جهت تحكيم حكومت اسلامي     -محافظت كامل از بيت المال و تقسيم عادلانه آن در ميان مردم     - مبارزه با خوارج و گروه افراطي و نجات مردم از دست اين افراد     - ايراد خطبه ها و نوشته نامه هايي به فرماندهان خود از جمله نامه به مالك اشتر عالي ترين شيوه حكومت داراي را بيان مي كند       ويژگي هاي حضرت حسن (رض) - فرزند ارشد حضرت علي (رض) و حضرت فاطمه     -كنيه اش ابومحمد     - لقبش مجتبي     - بسيار شبيه پيامبر (ص)     - رسول در مورد ايشان مي فرمايد: پروردگارا من او را دوست دارم تو هم او را دوست بدار     - پس از شهادت حضرت علي (رض) مسلمانان با حضرت حسن (رض) بيعت نمودند - دوران خلافتش 6 ماه بود           نحوه سپري شدن خلافت حضرت حسن (رض) - آشوب و نزاع در ميان مسلمانان بسيار گسترده بود- عده اي در شام به پشتيباني از معاويه در مقابل طرفداران حضرت حسن (رض) در عراق صف آرايي كردند.     - حضرت حسن (رض) به خاطر جلوگيري از خون ريزي با معاويه صلح نمود به شرط اينكه (تا زنده است خودش حاكم باشد- پس  از خودش حق ندارد حاكم تعيين كند)     پس از قرارداد آتش بس حضرت حسن (رض) از كوفه به مدينه برگشتند     - سرانجام توسط بدخواهان به شهادت رسيد             نكته: خلافت پس از شهادت حضرت حسن (رض) خاتمه پيدا كرد چون معاويه بر خلاف عهدنامه اش پسرش يزيد را كه اخلاقش تناسبي با اسلام نداشت به عنوان ولي عهد خود معرفي نمود.                                                 وضعيت دنياي اسلام درس نهم - نظام خلافت به ملوكيت و سلطنت تبديل شد     - زمينه تفرقه و تضعيف جامعه اسلامي فراهم شد     - وسعت سرزمين هاي اسلامي در حجاز و يمن – ايران- عراق و ...     - موجب مسائل جديد فقهي- سياسي- اعتقادي شد.     - سرانجام فضاي جواب دهي به اين سوالات را ايجاب مي كرد             مخالفين يزيد - امام حسين (رض) : موجب قيام و شهادت ايشان شد چون كسي به خلافت رسيده بود كه علناً كارهاي خلاف شريعت چون شراب خواري انجام مي داد.     عبدالله پسر حضرت عمر (رض)     - عبدالله بن زيبر- مكه را تصرف كرد و توسط حجاج بن يوسف شكست خورد     - عبد الرحمن پسر حضرت ابوبكر (رض)       نكته: حكومت بني اميه به پايان رسيد- حكومت بنی عباس شروع شد ولي همان روش استبداد و ظلم را ادامه دادند.       وضعيت امام ابوحنيفه - پيشواي مذهب حنفي     - توسط والي عراق (حكومت اموي) براي مقام عالي قضاوت دعوت شد چون نپذيرفت مورد اذيت و آزار قرار گرفت - توسط (حكومت بني عباس) در زمان منصور به وزارت دادگستري دعوت شد. چون نپذيرفت تا آخر عمر زنداني شد.           وضعيت امام مالک احمد - مدتها در زندان بسر برد - در زمان عباسيان شكنجه شد و به زندان افتاد     نكته: سرانجام علي بن حسين و فرزندانشان مورد اذيت و آزار قرار گرفته و تعدادي به شهادت رسيدند.             فرقه هاي ايجاد شده بعد از خلفاي راشدين - فرقه هاي سياسي: براي رسيدن به قدرت و حكومت با هم درگير بودند     - فرقه هاي كلامي: بر سر مسائل اعتقادي و فكري با هم درگير بودند     - فرقه هاي فقهي: بر سر مسائل شرعي و روش هاي خاصي كه داشتند جهت تشويق پيروانشان باهم درگير بودند       فقيه: كسي كه احكام ديني را با مراجعه به قرآن و سنت و ساير منابع به دست آورده و براي مردم بيان مي كند.         - در قرن اول هجري زندگي كرده اند - چون فاصله زيادي تا زمان پيامبر نداشتند احتياجات فقهي مسلمانان متنوع و زياد نشده بود               فقها   دسته دوم دسته اول - فقيهان در اين دوره براي بدست آوردن احكام از قرآن- احاديث نبوي استفاده كرده كمتر از اجتهاد عقلي استفاده مي كردند.     -مشهورترين فقيهان در اين دوره (- عبدالله بن مسعود- سعد بن مسيب)       - در قرن دوم هجري زندگي مي كردند - تحولات زيادي در علوم اسلامي به وجود آمد - احتياجات فقهي تازه اي در ميان مسلمانان به وجود آمد - نياز به تحقيقات در علوم اسلامي بيشتر شد - رشته هاي مختلف علمي چون فقه، كلام، اصول، فلسفه تاسيس شد - براي استنباط احكام از قرآن و حديث و اجتهاد استفاده مي كردند         علم اصول فقه: فقيهان قواعدي براي تحقيقات فقهي خود وضع كردند كه به تدريج كامل و علم اصول فقه نام گرفت         مكاتب بزرگ فقهي مكتب راي و قياس به مركزيت عراق از - قرآن - سنت                 استفاده مي كردند به رهبري امام ابوحنيفه (رض) - اجتهاد       مكتب اهل حديث به مركزيت حجاز از     - قرآن           - حديث                  استفاده مي كردند به رهبري امام مالک (رض) - كمتر اجتهاد     - نامش – نعمان بي ثابت - تولد- سال 80 هجري  در كوفه - وفات- سال 150 هجري در بغداد   زندگي نامه امام ابوحنيفه (رض) - استادش- حماد بن سليمان - 18 سال فقه و حديث آموخت - تا 40 سالگي در كلام تحقيق و تحصيل نمود     - موسس – علم قياس، مقايسه مسائلي كه از نظر حكم و علت مجهول باشد با مسئله اي     كه از نظر حكم و علت معلوم است مانند مقايسه نمودن آب جو با شراب         شخصيت ابوحنيفه - صابر   - فصيح و بليغ در جواب دادن به مسائل شرعي - فقیهی بود که در مناظرات از علم منطق و کلام استفاده می نمود .                      شاگردانش - ابويوسف يعقوب بن ابراهيم   - محمد بن شيباني         مذهب حنفي توسط - غزنويان   - سلجوقيان                            ترويج شد   - خوارزمشاهيان     - عثماني             زندگي نامه ي امام شافعي (رض) - در عسقلان فلسطين به دنيا آمد   - تولد           سال 150 هجري   - وفات          سال 204 هجري   - در كودكي پدرش را از دست داد   - در 2 سالگي توسط مادر به مكه رفت   - در 12 سالگي فنون زبان عربي را آموخت   - در 7 سالگي حافظ قرآن شد   - كتاب الموطاء امام مالك را حفظ نمود   - در 25 سالگي به درجه اجتهاد رسيد   - موسس علم اصول فقه         شخصيت امام شافعي (رض) - بسيار فصيح و بليغ بود   - عادل   - امانتدار   - مورد اعتماد   - حسن سيرت     روش امام شافعي در استنباط احكام           تلفيقي - از حديث - و اصحاب رأي     اصولا فقه امام شافعي از   - قرآن     - سنت     - اجماع           استفاده مي نمود     - قياس             تاليفات امام شافعي (رض) - 110 جلد كتاب و رساله     - المبسوط في الفقه     - كتاب الامامه     - كتاب الرساله     - احكام القرآن     - السنن     - كتاب الأم                                                    - عراق عامل گسترش مذهب امام شافعي شاگردانش بود که در شهرها و كشورهاي - مصر - عربستان                            پراکنده شدند - غرب ايران - شمال آفريقا             شاگرد برجسته امام شافعي         امام احمد حنبل     مذاهب اهل سنت - حنفي     - مالكي     - شافعي - حنبلی       نام بردن مسلمان در قرآن - مؤمنون درس دهم     - مسلمون     - اهل ايمان     - امت             نكاتي در مورد امت - بيانگر وحدت - مقصد - عقيده - پيشوا          - 64 بار در قرآن تكرار شده است           - امت به معناي پيرو يك دين است           - پيروان هر يك از اديان هر كدام امتي محسوب مي شوند           - امت اسلامي امتي واحد است كه خدا را پرستش مي كنند.                           الف- فلاح و رستگاري خداوند مي فرمايد: در راه خدا كوشش كنيد باشد كه به فلاح و رستگاري برسيد فلاح و رستگاري هدف نهايي انجام فرمان هاي الهي است.     ب- ترويج خير و معروف در جهان و نابودي شر و منكر خداوند مي فرمايد: شما بهترين امت در ميان انسان ها هستيد امر به معروف و نهي از منكر مي كنيد و به خدا ايمان داريد.     اهداف امت اسلامي ج- استقرار دين خدا در جهان خداوند مي فرمايد: خداوند است كه رسول (ص) خود را با دين حق و هدايت فرستاد تا او را بر همه اديان الهي برتري داد.     د- استقرار حاكميت بندگان صالح خدا در زمين خداوند مي فرمايد: زمين سرانجام به بندگان صالح مي رسد     هـ- مستضعفان و محرومان مااراده كرده ايم كه بر مستضعفان زمين منت بگذاريم و آنان را پيشوا و وارث زمين قرار دهيم.             نكات مهم در مورد وحدت - وحدت از اركان اسلام است     - بزرگي مسلمانان با وحدت حاصل مي شود     - وحدت قرنهاست در ميان مسلمانان تضعيف شده است             منظور از وحدت اسلامي - منظور آن نيست كه ميان مذاهب يكي انتخاب مي شود و سايرين كنار گذاشته شود     - منظور آن نيست كه مذاهب با هم تركيب شوند     - منظور اين است مسلمانان پيروان مذاهب در عين اختلاف مذهبي آنان در مقابل بيگانگان و دشمنان مشترك با هم متحد شوند.         پيامدهاي اتحاد اسلامي - ترقي و تعالي امت اسلامي     - حافظ امت اسلامي در برابر دشمنان           وحدت در سنت رسول (ص)   - زندگي و رفتار رسول (ص) سراسر سرمشق وحدت  است     - با هجرت رسول (ص) از مكه به مدينه ميان قبايل مختلف اتحاد برقرارشد .     - ارزش هاي انساني و تقوي را معيار برتري مي دانست و مي فرمايد: عرب هيچ برتري بر عجم و سفيد هيچ برتري بر سياه ندارد.     - حديث ديگر: مومن براي مومن مانند بنايي است كه هر قسمت آن قسمت ديگر را محكم مي كند و آن گاه انگشتان دست را در هم نمود.             اتحاد مسلمانان موجب - در مدت بسيار كوتاهي امپراتور عظيم ايران و روم و آفريقا- آسيا و اروپا را به تسخير درآورند.             تفرقه مسلمانان موجب - تضعيف مسلمانان     - مورد هجوم قرار گرفتن آنان شده است           براي ايجاد اتحاد  ميان مسلمانان - شناخت عواملي كه موجب تقويت اتحاد مي شود     - شناخت عواملي كه موجب تفرقه و جدايي مي شود                 عوامل وحدت اسلامي - وحدت عقيده: اعتقاد به سه اصل - توحيد - معاد -نبوت اين سه اصل نزد همه مسلمانان مشترك است موجب اتحاد آنان شده است     - وحدت در فروع: تمامي مسلمانان در انجام اعمال عبادي واجب چون - نماز - روزه - حج         مشترک است - زكات - جهاد       -وحدت در هدايت و رهبري:  مسلمانان براي هدايت از - قرآن - سنت - رهبران اسلامي   پيروي مي كنند       وحدت هدف و آرمان مشترك: اصول اعتقادي و عملي براي مسلمانان اهداف مشتركي را به دنبال دارد.       - وحدت در فرهنگ و تمدن: فرهنگ= آداب، افكار و روح واحدي است كه مسلمانان خارج از نژاد يا مذهب بهم پيوند مي دهد. چون روحيه ي صداقت- همكاري- تعاون- پاكدامني- عفت- غيرت برخاسته از تعاليم قرآن و سنت مي باشد.             پيامدهاي تقويت عوامل وحدت - موجب قدرتمندي و حيات امت مسلمان مي شود.     - امت مسلمانان با اتحاد و دوري از تفرقه مي توانند تمدن از دست رفته خود را دوباره به دست آورند.     - در مقابل غرب كه خواستار نابودي مسلمانان است مقاومت كنند.             نكته: تقويت عوامل وحدت ميان مسلمانان يك وظيفه ديني مي باشد بايد هر مسلمان در اين زمينه كوشش نمايد               زمينه هاي جدايي مسلمانان - تفاوت هاي مذهبي- قويمي- فرقه اي موجب ايجاد ترديد در مسلمان بودن مذاهب نسبت به يكدیگر شده است.     - مذاهب نبايد يكديگر را محكوم به كفر يا كافر بودن نمايند.       نکته: مسلمان كسي است كه سه اصل   - توحيد - معاد - نبوت و فروع   - نماز - روزه - حج - زكات - جهاد     را بپذيرد.           تعاریفی از مسلمانان   - رسول (ص): هر كس شهادت دهد كه خدا يكي است و به طرف قبله ما رو كند و نماز به جا آورد و از گوشت ذبح شده ما بخورد مسلمان است براي اوست آنچه براي ماست و عليه اوست آنچه عليه مسلمانان است.     - امام بوحنيفه (رض): هيچ يک از اهل قبله را كافر مي نمي دانيم. - رؤسای مذاهب                   جهل عوامل تفرقه مسلمانان                           القاب ناپسند     جهل عامل جدايي - جهل يكي از ريشه هاي اختلافي مسلمانان است     - جهل - نسبت به موقعيت خود - نسبت به اعتقاد يكديگر موجب    -پندارهاي نادرست      - دشمني      - تهمت   به يكديگر شده است         نكاتي در مورد مبارزه با جهل - براي آشنايي با نظرات مذاهب ديگر به كتاب ها و علماي آن ها مراجعه كرد     - شايعات، سخنان مردم، رفتار پيروان آنان را معيار قرار ندهيم چون ممكن است تعداد              برخلاف پيشوايان خود رفتار كنند.     - اكتفا نكردن به نظر يك عالم يا چند عالم در هر يك از مذاهب     - جمع آوري نظرات اجماع علماء در هر يك از مذاهب           لقب ها و صفات ناپسند - گروهي به حضرت علي (رض) توهين مي كردند به آنان نواصب گفته مي شوند.     - گروهي كه حضرت علي (رض) تا مقام خدا يا رسول (ص) بالا مي برند غلاه گفته مي شوند.             - بايد دانست عقيده نواصب ربطي به اهل سنت ندارد.     نكاتي در مورد القاب - بايد دانست عقيده غلاه ربطي به اهل تشيع ندارد .       - بايد دانست از نسبت دادن اين صفات به يكديگر خودداري نمود.       - بايد دانست به بزرگان هر مذهب احترام گذاشت.     رد و بدل نمودن القاب ناپسند موجب - تحقير     -توهين     - مسخره كردن     - راهي جزء انحطاط و بدبختي به دنبال ندارد             برنامه هاي دين اسلام در ابعاد گوناگون - فردي     - خانوادگي ! كساني كه پيروي مي كنند به سعادت - اجتماعی - در زندگي شخصي - در زندگي خانوادگي - در زندگي اجتماعي    مي رسند.                 بخش هاي برنامه دين اسلام - برنامه در رابطه انسان با خدا ! نماز     - برنامه در رابطه انسان با خود نظافت ورزش     - برنامه در رابطه انسان با جامعه        انفاق      امر به معروف و نهي از منكر     - برنامه در رابطه انسان با طبيعت ! حفظ محيط زيست             نتايج استخراج برنامه اسلامي - از كتاب خدا           - از سنت - از اجتهاد استفاده مي شود كه تسلط بر علومی چون - تفسير - لغت - اصول       مي طلبد                 اجتهاد - در لغت ! به معناي جديت و تلاش مي باشد. - در اصطلاح- تلاش براي بدست آوردن و استنباط احكام از روي ادله   - قرآن                                                                                                             - سنت       مجتهد: به كسي كه توانايي استنباط احكام شرعي را داشته باشد مقلد: به كسي كه توانايي استنباط احكام را نداشته باشد و از مجتهد پيروي مي كند كه تقليد ناميده مي شود.             تسلط مجتهد بر علومی چون - علم به قرآن - علم به احاديث و سنت پيامبر (ص)     - علم به اقوال علماي گذشته چه - علم به علم لغت - توافق نظر - اختلاف نظر داشته باشند.     - علم به علم قياس و شرايط آن           تقليد در اصول دين -  توحيد - معاد - نبوت     جايز نيست.       نكته: اسلام از تقليد كوركورانه منع مي كند و همه را به تفكر و تعقل دعوت مي كند.             - قرآن كريم - قرآن منبع دريافت احكام اسلامي است. - فقيهان از قرآن قوانين اسلامي را به صورت جزئي يا كلي بدست مي آوردند و در اختيار مردم قرار مي دادند. - هيچ كس نمي تواند قوانيني را وضع كند كه مخالف قرآن باشد.     منابع اجتهاد       - سنت پيامبر (ص) - عبارتند از قول (احاديث) و فعل (كارهايي كه آن حضرت انجام داده است ) - فقيهان به احاديث موثق جهت حكم دهي مراجعه مي كنند.               - اجماع - عبارتند از اتفاق و هماهنگي قولي يا فعلي يا تقريري مجتهدان در جايي كه قرآن و سنت به آن اشاره نكرده است. - پيامبر (ص) مي فرمايد: امت من بر گمراهي اتفاق نظر پيدا نمي كنند.     مزاياي اجماع - موجب نابودي تفرقه مي شود.     - موجب نابودي استبداد و سوء استفاده از قدرت مي شود. - باب اجتهاد باز مي ماند و انتخاب بهترين راي ممكن مي گردد.             تعریف عقل و قياس - اگر فقيه نتواند حكم مسئله را از قرآن و سنت بدست بياورد از قياس استفاده مي كند.     - بدين صورتكه مسئله اي را با مسئله همانند آن مقايسه مي كنند و حكم را بدست مي آوردند چون حكم بودن آب جو طبق مقايسه با آب انگور (شراب)             مكلف : كسي كه بالغ- عاقل- مختار- قادر باشد. - مؤظف است تكاليف ديني خود را انجام دهد. - كودك- ديوانه- افراد مجبور به انجام اعمال غير حق از قيد تكليف آزادند.           احكام تكليفي واجب: حكمي كه انجام دادن آن لازم و  داراي ثواب و ترك آن مجازات دارد مانند   وجوب نمازهاي پنج گانه   وجوب روزه ماه رمضان     مستحب: حكمي كه انجام آن حتماً لازم نيست اما كاري پسنديده و موجب خشنودي خدا و رسول (ص) مي گردد. انجامش موجب اجر و پاداش و تركش مجازاتي در پي ندارد مانند                                              كمك به فقيران و مستمندان روزه عرفه عيد قربان        حرام: كاري كه بايد ترك شود و انجامش مجازت دارد مانند : دزدي غيبت رباخواري و ...     مكروه: كاري كه انجام دادن آن مجازاتي ندارد اما بهتر است كه انجام نشود مانند : نماز خواندن در حمام خوردن و آشاميدن در حال راه رفتن     مباح: حكمي كه انجام دادن يا ندادن آن برابر است مانند:           ايستادن    نشستن               انواع عبادات (خمسه ضروریه دين) - نوع اول ! نماز ! بدني خالص 2- نوع دوم ! روزه ! بدني خالص 3- نوع سوم ! زكات ! مالي خالص 4- حج                 بدني 5- جهاد             مالي               اصل حليت در سوره های     (بقره 29) (جاثيه 13)       اصل و مبنا در دين اسلام بر حلال و مباح بودن است.         براي حرام بودن چيزي بايد دليل محكمي از قرآن سنت ادله فقهي   موجود باشد.                         علل حرام بودن  بعضي از كارها - حرام بودن هر عملي فقط از جانب خداست       - اگر خداوند كاري را حرام كرده است تا انسان ها دچار آسيب هاي روحي و جسمي نشوند       - چون انسان به دليل ناقص بودن علمش علل حرام بودن بعضي از كارها را نمي داند         - ولي خداوند عالم برهمه اسرار جهان مي داند چه كاري به نفع یا به ضرر   انسان است.                   دلايل كافي براي انجام دادن كارهاي حرام طبق حديث رسول (ص) - اولاً- كارهاي حلال به اندازه كافي وجود دارد كه ما را از انجام كارهاي حرام بي نياز مي كند       ثانياً كار حرام با حيله دسيسه                    حلال نمي شود حسن نيت                   شناخت كار حرام به عنوان يك وظيفه - قبل از رسيدن به سن تكليف بايد كارهاي حرام را شناسايي نمود       - براي دوري از آنها برنامه ريزي كنيم تا در بزرگ سالي مرتكب اين اعمال نشويم       - كسي كه نسبت به دستورات خداوند بي تفاوت است و به حرام و حلال  توجهي  ندارد  بيشتر در باتلاق گناه فرو مي رود.                 - شرك به خداي متعال چه         - شرك ذاتي                                                - شرك افعالي                                                - شرك در عبادات   بزرگترين گناهان است       برخي از كارهاي حرام - بي احترامي به پدر و مادر حرام و اطاعت از آنان واجب مگر اينكه فرزندان را به شرك يا گناه دعوت كنند در اين صورت بايد به نيكوكاري رفتار نمود.       - كارهاي حرام در سوره حجرات شامل        - مسخره کردن             - عيب جوئي كردن - لقب زشت دادن به ديگران - سوءظن و بدگماني نسبت به ديگران - تجسس در احوال ديگران - غيبت كردن     خوردني ها و آشاميدني هاي حرام   - شراب و هر ماده مست كننده ديگر     - گوشت خوك و سگ     - گوشت مردار     - مواد مخدر         هروئين       ترياك     ضررهاي مواد مخدر - زايل شدن عقل     - تخريب شدن قواي عقلي و فكري     - ايجاد التهاب و خشونت     - بي غيرتي- ترسويي- بي توجهي     - تضعيف بدن و نزديك شدن به مرگ     آثار سوء قمار و شرط بندي - هدر دادن وقت     - تخريب اعصاب     - وارد كردن زيان مالي     - از بين رفتن استعداد             - تيراندازي     شرط بندي  هاي جايز - اسب دواني       - شتر دواني             - استفاده از      طلا    حرير براي مردان حرام است.              - موجب گناه و باطل شدن نمازهايشان مي شود.     استفاده از طلا براي مردان - براي زنان استفاده از طلا حرير حلال است به خاطر ويژگي هاي خاص زنان استفاده از آنها در محدوده خانواده       - مرداني كه از طلا يا لباس هاي حرير استفاده مي كنند بايد به تحليل شخصيت خود بپردازند.           عادت هاي حرام - نگاه به عكس ها و تصويرهاي مبتذل - دانشمندان بزرگ كه شخصيت جهاني دارند با علم و تلاش فراوان به اين مرتبه رسيده اند نه با استفاده از زيورآلات - استفاده از زيورآلات براي مردان موجب اثرگذاري فرزندانشان مي شود كه سرمايه هاي آينده مي باشند. - نگاه به تصوير اندام افراد نامحرم حرام است به خصوص اگر از روي شهوت باشد.               نكاتي در مورد ماهواره و اينترنت پيامدهاي عادت به كارهاي حرام - موجب افسردگي - موجب رنجور شدن - موجب حسرت زده شدن - موجب از بين رفتن قوه تفكر و تمركز مي شود. - موجب از بين رفتن شخصيت و تزلزل آن مي شود.               - امري اجتناب ناپذير است     - مي تواند زمينه ساز گسترش علم و فناوري باشد در حوزه - صنعت - ورزش - پزشكي - خدمت به انسانها     - اما عده اي هستند كه اين وسيله را جهت - تخريب شخصيت جوان - سستي و بي بند و باري جوانان - موجب هدر رفتن وقت عمر جوانان شده است           محدوده نگاه كردن از ديدگاه اسلام - نگاه هاي آلوده به نامحرم جايز نيست ! چون اولين قدم براي وارد شدن به زشتي و پليدي است كه بايد خودداري شود.     - نگاه كردن در صورتي جايز است! كه زن و مرد در صورتي كه قصد ازدواج و انتخاب يكديگر را داشته باشند تا زندگي مشترك را آغاز نمايند.             فعاليت هاي اقتصادي - مهمترين فعاليت اقتصادي كه خداوند آن را حلال دانسته و بدان تشويق كرده خريد و فروش است.     - خداوند ربا را حرام كرده است (بقره 275)     - ربا موجب از بين رفتن فعاليت اقتصادي مي شود فقيرتر شدن افراد فقير مي شود     - معاملات حرام - خريد و فروش مواد مخدر - مشروبات الكلي - گوشت خوك - حتي معامله اين موارد با غير مسلمانان هم حرام است.               فعاليت هاي حلال ! روزي هاي حلال در طبيعت نهفته است كافي است هر كس با تلاش آن را كسب نمايد چون - ورزش كردن - تفريحات سالم - مسافرت براي كسب تجربه - تجاوز نكردن به حقوق ديگران             شخصيت افراد سست - نداشتن فعاليت اقتصادي - فقط به بهره كشي از ديگران فكر مي كنند.     فعال - داراي اراده قوي - تلاشگر هستند - از دست رنج خود استفاده مي كنند.                   پيامدهاي اعتقاد به موعود درس دوازدهم - در دين اسلام يك اعتقاد عميق و استوار است     - و در اديان ديگر نشانه بينش درست نسبت به تاريخ و سرنوشت است.             نكته: تاريخ زندگي انسان ها صحنه مبارزه دائمي حق و باطل بوده است.                                   جبهه حق! انسان هايي حضور دارند كه در راه خدا پرستي- عدالت- انسان دوستي- آزادگي- فضايل اخلاقي- دفاع از حقوق محرومان- فداكاري مي كنند.     باطل! انسان هايي حضور دارند با خصوصياتي چون مشرك- كافر- ستمگر- به فكر منابع خود- بي بند و بار و فسادگر                      اعتقاد خداپرستان - معتقد به اينكه يكي از نام هاي خداوند حق است     - معتقد به اينكه خداوند با حكمت خود جهان را اداره مي كند     - معتقد به اينكه آينده جهان در آن حق است     - معتقد به اينكه باطل شكست مي خورد  و مغلوب صحنه را ترك مي كند       اعتقاد پيامبران الهي نسبت به موعود و منجي - هنگامي كه شرايط كاملا آماده شده است     - يك ولي الهي ظهور مي كند و حكومت تشكيل مي دهد     - حكومتش جهاني و عادلانه و بر اساس دين خدا باشد                         اعتقاد اديان گوناگون به موعود يهوديان: هنوز مسيح و منجي نيامده و روزي خواهد آمد و دين حضرت موسي (ع) را همراه با عدالت در جهان گسترش مي دهد.     مسيحيان: معتقدند حضرت عيسي منجي و موعود آخرالزمان است پولس يكي از ياران حضرت عيسي مي گويد: كه حضرت عيسي سه روز بعد از به صليب كشيده شدن دوباره زنده شده و به آسمان ظهور مي كند و در آخر الزمان مي آيد و انسان ها را نجات مي دهد.     زردشتي: اعتقاد به سوشيانت به معني منجي و رهاننده است.     اهل تسنن - در آخر الزمان از نسل پيامبر (ص) فردي ظهور خواهد كرد - حكومت واحد جهاني تشكيل مي دهد - لقبش مهدي است و هم نام پيامبر (ص) است. - زمين را پس از آنكه پر از ظلم و ستم شد پر از عدل و داد مي كند.             نتيجه اعتقاد پيامبران به موعود - فرصت ارزشمندي براي همكاري ميان آنها - تلاش براي تحقق آرمانهاي بزرگ همه پيامبران چون - معنويت - خداپرستي - عدالت - اخلاق                     نکاتی در مورد جهانی شدن (Globality) - گسترش ارتباط ميان انسان ها موجب افزايش تاثير متقابل اقوام- ملت ها و كشورها بر يكديگر شده است . - ارتباط ميان انسانها در نقاط مختلف كره زمين چنان توسعه يافته كه گويي مانند يك دهكده با هم آشنا هستند (مفهوم دهكده جهاني) - بر اساس مفهوم دهكده جهاني قدرتهاي بزرگ برنامه ريزي كرده كه فرهنگ و انديشه و شيوه زندگي خود را بر مردم تحمیل كنند. - ارتباطات ميان انسان ها در نقاط مختلف ، توسط راديو و تلويزيون- اينترنت و ماهواره كه پشتوانه اين موارد آمريكا مي باشد. - توسط اين ابزار آمريكا توانسته است با قدرتهاي نظامي- سياسي- اقتصادي راه براي توسعه فرهنگ خود باز نمايد. - كشورهايي كه مورد هجوم فرهنگي آمريكا قرار گرفت مي توان افغانستان و عراق را نام برد.             مهمترين ابزار يكسان سازي فرهنگي - توجه به قدرت گسترده و پيچيده ارتباطات - شيوه مدرن تبليغ             پيامدهاي ناگوار شيوه مدرن تبليغ - موجب شكاف ميان نسلها شده است كه نسل جديد احساس كنند نمي توانند با فرهنگ سابق خود ارتباط برقرار كنند.       - موجب شده عناصر فرهنگي خود مانند نوع پوشش ، سبك معماري، نوع غذا، شيوه معاشرت و شيوه زندگي خود را در بهترين قالب به مردم عرضه كند.             طرق مبارزه با فرهنگ يكسان غرب سازي   - بكارگيري ذكاوت و زيركي ملت ها به خصوص نسل جوان     - تكيه بر كرامت و عزت و نفس     - اعتماد به قدرت ابتكار و خلاقيت     - بكارگيري بردباري و صبر     - تعالي بخشيدن به فرهنگ خود       ويژگي هاي عقيده اي كه لياقت جهاني شدن دارد - با فطرت انسان و ويژگي هايش سازگار باشد - با نيروي عقلانيت انسان سازگار باشد - توانايي پاسخ گويي به نيازهاي اصيل چون عدالت اجتماعي را دارا باشد - از پشتوانه و تاييد الهي برخوردار باشد             نكته: اين ويژگي ها در دين اسلام وجود دارد - با تشكيل حكومت اسلامي جهاني تمام آرمان هاي والاي انساني تحقق مي بخشد. - آرزوي ديگر همه پيامبر و مسلمانان برآورده مي شود.             ويژگي هاي حكومت طاغوت - طاغوتيان موجب تضادها- ستيزها- استكبارها و استضعاف ها شده اند. - اكثر مردم خواستار صلح و آرامش و نيكي هستند اما طاغوتيان موجب فساد در ميان جوامع مي شوند.     - طاغوتيان براي جلب منافع خود تخاصم و دشمني را در ميان مردم ايجاد مي كنند.             خصوصيات دوران رهبري حضرت مهدي (ع) - ايجاد كننده مديريت واحد الهي - حاكميت يگانه قانون اسلامي - موجب نابودي تباهي و فساد و ظلم و ستم مي شود. - انسانها با مهرباني در كنار هم زندگي مي كنند. - كمبود ها و عقب ماندگي ها جبران مي شود. - امت واحد انساني تشكيل مي شود.         در هر حوزه موفق ترین افراد ، آنهایی هستند که وقت بیشتری را صرف کسب آمادگی برای انجام کارها می کنند .